Türk Müziğinde 40 Makam
Türk Müziğinde 40 Makam
Türk Müziği’nde en çok kullanılan makamları teknik yapı, duygusu, kullanım alanı, tarihsel bağlamı ve örnek eserler alt kategorileri ile sizler için derledim.
1. Rast Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si (Çargâh) – Do (Nevâ) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi, karar sesinden (Sol) başlar ve yukarı doğru gelişir.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Sol-La-Si-Do (tam dörtlü).
- Beşli: Rast beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol (tam beşli).
- Yapı Analizi: Rast makamı, Sol perdesinde Rast dörtlüsü ile başlar, ardından Re perdesinde Rast beşlisi eklenir. Genişleme, “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesinde olabilir, bu durumda tiz bölgede Rast dörtlüsü tekrarlanır. Türk Müziği’nin en temel gamlarından biridir ve Batı’daki Sol majör gamına benzer, ancak mikrotonal farklılıklar içerir (örneğin, Si perdesi tam doğal değil, biraz yumuşaktır).
- Duygu ve Etki: Neşe, huzur, sefa. Baş ağrılarını hafifletir, kasları gevşetir.
- Kullanım Alanı: Peşrev, saz semaisi, şarkılar; sabah ezanı.
- Tarihsel Bağlam: Osmanlı saray musikisinin temel makamı.
- Örnek Ses: “Bir Bahar Akşamı Rastladım Size” (Selahattin Pınar)
2. Uşşak Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Mi (Hüseyni).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi, La’dan başlar ve genellikle Mi’ye doğru yükselir.
- Dörtlü: Uşşak dörtlüsü: La-Si bemol-Do-Re (tam dörtlü, Si bemol ile karakteristik).
- Beşli: Hüseyni beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol-La (tam beşli).
- Yapı Analizi: Uşşak makamı, La perdesinde Uşşak dörtlüsü ile başlar, ardından Re perdesinde Hüseyni beşlisi eklenir. Si bemol, makama özgü yumuşak ve melankolik bir ton katar. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesinde olabilir, bu durumda tiz bölgede Hüseyni beşlisi tekrarlanır. Seyir sırasında genellikle “Neva” (Re) perdesinde kısa bir duraklama yapılır.
- Duygu ve Etki: Aşkın coşkusu, şevk, umut.
- Kullanım Alanı: Gazeller, şarkılar, tasavvuf müziği; öğle ezanı.
- Tarihsel Bağlam: “Aşıklar” anlamına gelir, Anadolu’da halk müziğiyle bağlantılıdır.
- Örnek Ses: “Benzemez Kimse Sana” (Tatyos Efendi)
3. Hicaz Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do diyez (Hicaz) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı-inici. Melodi hem La’dan yukarı çıkar hem de tizden aşağı iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: La-Si bemol-Do diyez-Re (artık ikili içerir, karakteristik Hicaz tonu).
- Beşli: Rast beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol-La (tam beşli).
- Yapı Analizi: Hicaz makamı, La perdesinde Hicaz dörtlüsü ile başlar; bu dörtlüdeki Do diyez, makama özgü duygusal derinliği verir. Re perdesinde Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesinde olur ve tiz bölgede Hicaz dörtlüsü tekrarlanabilir. Seyir sırasında “Neva” (Re) güçlü bir duraklama noktasıdır.
- Duygu ve Etki: Hüzün, aşk, tevazu; kalbe dokunur.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, peşrevler; ikindi ezanı.
- Tarihsel Bağlam: Arap ve İran musikisinden etkilenmiş, Osmanlı’da yaygınlaşmıştır.
- Örnek Ses: “Hicaz Peşrev” (Tanburi Cemil Bey)
4. Hüseyni Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Mi (Hüseyni).
- Seyir: Çıkıcı-inici. Melodi hem La’dan çıkar hem de tizden iner.
- Dörtlü: Uşşak dörtlüsü: La-Si bemol-Do-Re.
- Beşli: Hüseyni beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Hüseyni, La’da Uşşak dörtlüsü ile başlar ve Re’de Hüseyni beşlisi ile devam eder. Uşşak’tan farklı olarak “Hüseyni” (Mi) perdesi daha belirgin bir güçlü sestir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesinde gerçekleşir ve tiz bölgede Hüseyni beşlisi öne çıkar. Seyir sırasında “Neva” (Re) ara duraktır.
- Duygu ve Etki: Sükunet, aşk ağıtı, huzur; sabah etkili.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler, tasavvuf müziği.
- Tarihsel Bağlam: Uşşak’tan türemiş, daha yumuşak bir ton taşır.
- Örnek Ses: “Hüseyni Taksim” (Ney ile icra)
5. Çargâh Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Dügâh) – Si (Çargâh) – Do (Tiz Çargâh).
- Karar Sesi: Do (Çargâh).
- Güçlü Sesi: Sol (Gerdaniye).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi Do’dan başlar ve yukarı çıkar.
- Beşli: Çargâh beşlisi: Do-Re-Mi-Fa-Sol.
- Dörtlü: Çargâh dörtlüsü: Sol-La-Si-Do.
- Yapı Analizi: Çargâh makamı, Do’da Çargâh beşlisi ile başlar, ardından Sol’da Çargâh dörtlüsü eklenir. Batı’daki Do majör gamına benzer, ancak Türk Müziği’nde mikrotonal farklılıklar (örneğin, Mi ve Si perdeleri biraz yumuşak) bulunur. Genişleme “Tiz Çargâh” (tiz Do) perdesindedir.
- Duygu ve Etki: Neşe, canlılık.
- Kullanım Alanı: Saz eserleri, neşeli şarkılar.
- Tarihsel Bağlam: Sade ve güçlü bir makam.
- Örnek Ses: “Çargâh Peşrev” (Dilhayat Kalfa)
6. Buselik Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si (Çargâh) – Do (Nevâ) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi La’dan başlar ve yukarı çıkar.
- Beşli: Buselik beşlisi: La-Si-Do-Re-Mi.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Buselik, La’da Buselik beşlisi ile başlar; bu beşli, Si perdesinin doğal oluşuyla dikkat çeker. Mi’de Rast dörtlüsü eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesinde olabilir. Seyir sırasında “Neva” (Re) güçlü bir duraktır.
- Duygu ve Etki: Huzur, sakinlik.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: “Küçük sevgili” anlamına gelir, zarif bir makam.
- Örnek Ses: “Buselik Taksim” (Kanun ile icra)
7. Kürdî Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do bemol (Kürdî) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi La’dan başlar ve yukarı çıkar.
- Dörtlü: Kürdî dörtlüsü: La-Si bemol-Do bemol-Re.
- Beşli: Rast beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Kürdî makamı, La’da Kürdî dörtlüsü ile başlar; Do bemol perdesi makama özgü zarif ve hüzünlü bir ton katar. Re’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. Seyir sırasında “Neva” (Re) önemli bir duraktır.
- Duygu ve Etki: Lütfedilen mutluluk, zarafet.
- Kullanım Alanı: Halk müziği, oyun havaları, sanat müziği.
- Tarihsel Bağlam: Kürt müziğinden etkilenmiştir.
- Örnek Ses: “Altın Tasta Gül Kuruttum” (Muallim İsmail Hakkı Bey)
8. Muhayyer Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Mi (Hüseyni).
- Seyir: İnici. Melodi tizden (Muhayyer) başlar ve La’ya iner.
- Beşli: Hüseyni beşlisi: La-Si bemol-Do-Re-Mi.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Muhayyer, tiz La’da (Muhayyer) Hüseyni beşlisi ile başlar ve aşağı doğru iner. Mi’de Rast dörtlüsü eklenir. Karar sesi La’dır, ancak seyir inici olduğu için melodi genellikle tizden başlar. Uşşak’tan farklı olarak inici karakteri baskındır.
- Duygu ve Etki: Ayrılık feryadı, hüzün.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: Uşşak’tan türemiş melankolik bir varyant.
- Örnek Ses: “Çile Bülbülüm Çile” (Sadettin Kaynak)
9. Nihavend Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı-inici. Melodi hem Sol’dan çıkar hem tizden iner.
- Beşli: Buselik beşlisi: Sol-La-Si bemol-Do-Re.
- Dörtlü: Nihavend dörtlüsü: Re-Mi bemol-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Nihavend, Sol’da Buselik beşlisi ile başlar; Si bemol perdesi makama yumuşaklık katar. Re’de Nihavend dörtlüsü eklenir; Mi bemol, makama özgü hüzünlü bir ton verir. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir.
- Duygu ve Etki: Aşk sevinci, barış, kuvvet; ruhsal denge sağlar.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, saz eserleri.
- Tarihsel Bağlam: 19. yüzyılda popülerleşmiş modern bir makam.
- Örnek Ses: “Karadutum Çatalkaram” (Hasan Dede Dinç)
10. Hüzzam Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re bemol (Kürdi) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer) – Si bemol (Tiz Segâh).
- Karar Sesi: Si bemol (Segâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Si bemol’e iner.
- Dörtlü: Segâh dörtlüsü: Si bemol-Do-Re bemol-Mi bemol.
- Beşli: Hicaz beşlisi: Mi bemol-Fa-Sol-La-Si bemol.
- Yapı Analizi: Hüzzam, Si bemol’de Segâh dörtlüsü ile başlar; Re bemol ve Mi bemol perdeleri makama koyu bir hüzün katar. Mi bemol’de Hicaz beşlisi eklenir. Genişleme “Tiz Segâh” (tiz Si bemol) perdesindedir. Seyir inici olduğu için melodi genellikle tizden başlar.
- Duygu ve Etki: Koyu hüzün, melankoli; akşam etkili.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: Hicaz ailesinden türemiş, Osmanlı’da derin duygusal eserler için kullanılmıştır.
- Örnek Ses: “Kıskanırım Seni Ben” (Teoman Alpay)
11. Kürdilihicazkâr Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici-çıkıcı. Melodi hem Sol’dan çıkar hem tizden iner.
- Dörtlü: Kürdî dörtlüsü: Sol-La-Si bemol-Do.
- Beşli: Hicaz beşlisi: Do-Re-Mi bemol-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Kürdilihicazkâr, Sol’da Kürdî dörtlüsü ile başlar; Si bemol zarif bir ton katar. Do’da Hicaz beşlisi eklenir; Mi bemol, Hicaz karakterini vurgular. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. Seyir karmaşıktır ve Hacı Arif Bey’in özgün üslubunu yansıtır.
- Duygu ve Etki: Yakıcı hüzün, aşkta sebat.
- Kullanım Alanı: 19. yüzyıl şarkıları.
- Tarihsel Bağlam: Hacı Arif Bey tarafından geliştirilmiş bileşik makam.
- Örnek Ses: “Yıldızlara Baktırdım” (Zekai Tunca)
12. Hicazkâr Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do diyez (Hicaz) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Sol’a iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: Sol-La-Si bemol-Do diyez.
- Beşli: Rast beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Hicazkâr, Sol’da Hicaz dörtlüsü ile başlar; Do diyez makama derin bir hüzün katar. Re’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. İnici seyir, Hicaz ailesinin karakteristiğidir.
- Duygu ve Etki: Aşkta sebat, derin hüzün.
- Kullanım Alanı: Klasik eserler, peşrevler.
- Tarihsel Bağlam: Hicaz ailesinden, saray müziğinde önemli.
- Örnek Ses: “Ben Sözüne Bağlamam Bel” (Numan Ağa)
13. Sultaniyegâh Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Re (Yegâh) – Mi (Hüseyni Aşiran) – Fa (Acem Aşiran) – Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva).
- Karar Sesi: Re (Yegâh).
- Güçlü Sesi: Sol (Rast).
- Seyir: İnici-çıkıcı. Melodi hem Re’den çıkar hem tizden iner.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Re-Mi-Fa-Sol.
- Beşli: Nihavend beşlisi: Sol-La-Si bemol-Do-Re.
- Yapı Analizi: Sultaniyegâh, Re’de Rast dörtlüsü ile başlar; ardından Sol’da Nihavend beşlisi eklenir. Si bemol, makama yumuşak bir ton katar. Genişleme “Neva” (tiz Re) perdesindedir. Seyir karmaşıktır ve iki yönlü gelişir.
- Duygu ve Etki: Gece mutluluğu, huzur.
- Kullanım Alanı: Saz eserleri, şarkılar.
- Tarihsel Bağlam: Osmanlı sarayında geliştirilmiş.
- Örnek Ses: “Al Sazını Sen Sevdiceğim” (Anonim)
14. Mahur Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Gerdaniye) – La (Dügâh) – Si (Çargâh) – Do (Nevâ) – Re (Tiz Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Tiz Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Gerdaniye).
- Güçlü Sesi: Re (Tiz Neva).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi Sol’dan başlar ve yukarı çıkar.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Sol-La-Si-Do.
- Beşli: Rast beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Mahur, Rast makamının “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesine şeddi ile oluşur. Sol’da Rast dörtlüsü ile başlar, Re’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Tiz Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. Rast’a benzer, ancak daha tiz bir karakter taşır.
- Duygu ve Etki: Neşe, coşku.
- Kullanım Alanı: Saz eserleri, neşeli şarkılar.
- Tarihsel Bağlam: Klasik Türk Müziği’nin parlak makamlarından.
- Örnek Ses: “Mahur Peşrev” (Tanburi Büyük Osman Bey)
15. Nişaburek Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si (Çargâh) – Do (Nevâ) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Mi (Hüseyni).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi La’dan başlar ve yukarı çıkar.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: La-Si-Do-Re.
- Beşli: Rast beşlisi: Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Nişaburek, Rast makamının “Dügâh” (La) perdesine şeddi ile oluşur. La’da Rast dörtlüsü ile başlar, Mi’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. Rast’tan daha sakin bir karakter taşır.
- Duygu ve Etki: Huzur, dinginlik.
- Kullanım Alanı: Taksimler, saz eserleri.
- Tarihsel Bağlam: Rast’tan türemiş sakin bir varyant.
- Örnek Ses: “Nişaburek Taksim” (Ney ile icra)
16. Segâh Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re bemol (Kürdi) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer) – Si bemol (Tiz Segâh).
- Karar Sesi: Si bemol (Segâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Si bemol’e iner.
- Dörtlü: Segâh dörtlüsü: Si bemol-Do-Re bemol-Mi bemol.
- Beşli: Rast beşlisi: Mi bemol-Fa-Sol-La-Si bemol.
- Yapı Analizi: Segâh, Si bemol’de Segâh dörtlüsü ile başlar; Re bemol ve Mi bemol perdeleri mistik bir ton katar. Mi bemol’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Tiz Segâh” (tiz Si bemol) perdesindedir. İnici seyir, tasavvufi karakterini vurgular.
- Duygu ve Etki: Sonsuzluk, mistik hüzün.
- Kullanım Alanı: Tasavvuf müziği, klasik eserler.
- Tarihsel Bağlam: Dini ve manevi eserlerde sıkça tercih edilir.
- Örnek Ses: “Segâh Peşrev” (Neyzen Yusuf Paşa)
17. Saba Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re bemol (Kürdi) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Do (Çargâh).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve La’ya iner.
- Dörtlü: Saba dörtlüsü: La-Si bemol-Do-Re bemol.
- Beşli: Çargâh beşlisi: Re bemol-Mi bemol-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Saba, La’da Saba dörtlüsü ile başlar; Re bemol perdesi makama hüzünlü bir ton katar. Re bemol’de Çargâh beşlisi eklenir, ancak güçlü ses Do’dur. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. İnici seyir, sabah ezanındaki etkisini yansıtır.
- Duygu ve Etki: Cesaret, sonsuzluk esintisi.
- Kullanım Alanı: Sabah ezanı, hüzünlü şarkılar.
- Tarihsel Bağlam: Dini musikide önemli bir yere sahiptir.
- Örnek Ses: “Saba Taksim” (Ney ile icra)
18. Acemkürdi Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do bemol (Kürdî) – Re (Neva) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici-çıkıcı. Melodi hem La’dan çıkar hem tizden iner.
- Dörtlü: Kürdî dörtlüsü: La-Si bemol-Do bemol-Re.
- Beşli: Acem beşlisi: Re-Mi bemol-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Acemkürdi, La’da Kürdî dörtlüsü ile başlar; Do bemol zarif bir ton katar. Re’de Acem beşlisi eklenir; Mi bemol, Acem karakterini vurgular. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. Seyir karmaşıktır ve iki makamın birleşimini yansıtır.
- Duygu ve Etki: Hüzünle karışık neşe, lütfedilen mutluluk.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: Acem ve Kürdî makamlarının birleşimi.
- Örnek Ses: “Altın Tasta Gül Kuruttum” (Muallim İsmail Hakkı Bey)
19. Bayati Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re bemol (Kürdi) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı-inici. Melodi hem La’dan çıkar hem tizden iner.
- Dörtlü: Bayati dörtlüsü: La-Si bemol-Do-Re bemol.
- Beşli: Hüseyni beşlisi: Re bemol-Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Bayati, La’da Bayati dörtlüsü ile başlar; Re bemol perdesi makama hüzünlü bir ton katar. Re bemol’de Hüseyni beşlisi eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. Uşşak’tan farklı olarak Re bemol kullanımı belirgindir.
- Duygu ve Etki: Hüzün, tevazu.
- Kullanım Alanı: Taksimler, halk müziği.
- Tarihsel Bağlam: Arap müziğinden Türk Müziği’ne geçmiş.
- Örnek Ses: “Bayati Taksim” (Ud ile icra)
20. Neva Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı. Melodi La’dan başlar ve yukarı çıkar.
- Dörtlü: Uşşak dörtlüsü: La-Si bemol-Do-Re.
- Beşli: Rast beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Neva, La’da Uşşak dörtlüsü ile başlar; Si bemol yumuşak bir ton katar. Re’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. Uşşak’tan farklı olarak “Neva” (Re) güçlü sesi daha belirgindir.
- Duygu ve Etki: Sakinlik, huzur.
- Kullanım Alanı: Saz eserleri, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: Uşşak’tan türemiş bir makam.
- Örnek Ses: “Neva Peşrev” (Tanburi Cemil Bey)
