Türk Müziğinde 40 Makam
30. Evcara Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do diyez (Hicaz) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Sol’a iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: Sol-La-Si bemol-Do diyez.
- Beşli: Rast beşlisi: Do diyez-Re-Mi-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Evcara, Sol’da Hicaz dörtlüsü ile başlar; Do diyez derinlik katar. Do diyez’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. Hicazkâr’dan daha sade bir yapı taşır.
- Duygu ve Etki: Derin hüzün, asalet.
- Kullanım Alanı: Klasik eserler, peşrevler.
- Tarihsel Bağlam: Osmanlı saray müziğinde önemli.
- Örnek Ses: “Evcara Peşrev” (Tanburi Cemil Bey)
31. Hisar Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve La’ya iner.
- Beşli: Hüseyni beşlisi: La-Si bemol-Do-Re-Mi.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Hisar, tiz La’da Hüseyni beşlisi ile başlar ve aşağı iner. Mi’de Rast dörtlüsü eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. Muhayyer’den farklı olarak “Neva” (Re) güçlü sesi daha baskındır.
- Duygu ve Etki: Hüzün, sakinlik.
- Kullanım Alanı: Taksimler, şarkılar.
- Tarihsel Bağlam: Hüseyni’den türemiş.
- Örnek Ses: “Hisar Taksim” (Ud ile icra)
32. Irak Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Fa (Irak) – Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem).
- Karar Sesi: Fa (Irak).
- Güçlü Sesi: Do (Çargâh).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Fa’ya iner.
- Dörtlü: Irak dörtlüsü: Fa-Sol-La-Si bemol.
- Beşli: Rast beşlisi: Si bemol-Do-Re-Mi-Fa.
- Yapı Analizi: Irak, Fa’da Irak dörtlüsü ile başlar; Si bemol yumuşak bir ton katar. Si bemol’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Acem” (tiz Fa) perdesindedir. Ortadoğu müziğinden etkilenmiştir.
- Duygu ve Etki: Cesaret, huzur.
- Kullanım Alanı: Saz eserleri, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: Ortadoğu müziğinden Türk Müziği’ne geçmiş.
- Örnek Ses: “Irak Taksim” (Ney ile icra)
33. İsfehan Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re bemol (Kürdi) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve La’ya iner.
- Dörtlü: Bayati dörtlüsü: La-Si bemol-Do-Re bemol.
- Beşli: Hicaz beşlisi: Re bemol-Mi bemol-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: İsfehan, La’da Bayati dörtlüsü ile başlar; Re bemol hüzün katar. Re bemol’de Hicaz beşlisi eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. İran müziğinden etkilenmiştir.
- Duygu ve Etki: Hüzün, melankoli.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: İran müziğinden Türk Müziği’ne geçmiş.
- Örnek Ses: “İsfehan Taksim” (Kanun ile icra)
34. Neveser Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do diyez (Hicaz) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici-çıkıcı. Melodi hem Sol’dan çıkar hem tizden iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: Sol-La-Si bemol-Do diyez.
- Beşli: Nikriz beşlisi: Do diyez-Re-Mi-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Neveser, Sol’da Hicaz dörtlüsü ile başlar; Do diyez derinlik katar. Do diyez’de Nikriz beşlisi eklenir. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. Osmanlı’da geliştirilmiştir.
- Duygu ve Etki: Gönül ferahlığı, hüzün.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, saz eserleri.
- Tarihsel Bağlam: Osmanlı’da geliştirilmiş bir makam.
- Örnek Ses: “Seni Ah Anmadan” (Belgin Gök)
35. Nikriz Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do (Çargâh) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: Çıkıcı-inici. Melodi hem Sol’dan çıkar hem tizden iner.
- Beşli: Nikriz beşlisi: Sol-La-Si bemol-Do-Re.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Re-Mi-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Nikriz, Sol’da Nikriz beşlisi ile başlar; Si bemol neşe katar. Re’de Rast dörtlüsü eklenir. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. Anadolu’da oyun havalarına özgüdür.
- Duygu ve Etki: Neşe, hüzün karışımı.
- Kullanım Alanı: Halk müziği, sanat müziği.
- Tarihsel Bağlam: Anadolu’da oyun havalarında sıkça kullanılmıştır.
- Örnek Ses: “Nikriz Taksim” (Ud ile icra)
36. Pesendide Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si (Çargâh) – Do (Nevâ) – Re (Neva) – Mi bemol (Eviç) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Sol’a iner.
- Dörtlü: Rast dörtlüsü: Sol-La-Si-Do.
- Beşli: Hicaz beşlisi: Do-Re-Mi bemol-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Pesendide, Sol’da Rast dörtlüsü ile başlar; ardından Do’da Hicaz beşlisi eklenir. Mi bemol, makama hüzün katar. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir.
- Duygu ve Etki: Huzur, asalet.
- Kullanım Alanı: Saz eserleri, şarkılar.
- Tarihsel Bağlam: III. Selim tarafından geliştirilmiş.
- Örnek Ses: “Pesendide Peşrev” (III. Selim)
37. Sazkâr Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do diyez (Hicaz) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Sol’a iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: Sol-La-Si bemol-Do diyez.
- Beşli: Rast beşlisi: Do diyez-Re-Mi-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Sazkâr, Sol’da Hicaz dörtlüsü ile başlar; Do diyez derinlik katar. Do diyez’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. Hicazkâr’a benzer ancak daha sade bir yapıdadır.
- Duygu ve Etki: Hüzün, melankoli.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: Osmanlı’da saz müziğinde geliştirilmiş.
- Örnek Ses: “Sazkâr Taksim” (Ney ile icra)
38. Şehnaz Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do diyez (Hicaz) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye) – La (Muhayyer).
- Karar Sesi: La (Dügâh).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve La’ya iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: La-Si bemol-Do diyez-Re.
- Beşli: Hüseyni beşlisi: Re-Mi-Fa-Sol-La.
- Yapı Analizi: Şehnaz, La’da Hicaz dörtlüsü ile başlar; Do diyez güzellik katar. Re’de Hüseyni beşlisi eklenir. Genişleme “Muhayyer” (tiz La) perdesindedir. Hicaz ve Hüseyni’nin birleşimiyle oluşur.
- Duygu ve Etki: Sevgilinin güzelliği, hüzün.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, taksimler.
- Tarihsel Bağlam: Hicaz ve Hüseyni’nin birleşimi.
- Örnek Ses: “Küçük Suda Gördüm Seni” (Zeki Müren)
39. Şedaraban Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Re (Yegâh) – Mi (Hüseyni Aşiran) – Fa (Acem Aşiran) – Sol diyez (Hicaz) – La (Dügâh) – Si (Çargâh) – Do (Nevâ) – Re (Neva).
- Karar Sesi: Re (Yegâh).
- Güçlü Sesi: La (Dügâh).
- Seyir: İnici. Melodi tizden başlar ve Re’ye iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: Re-Mi-Fa-Sol diyez.
- Beşli: Rast beşlisi: Sol diyez-La-Si-Do-Re.
- Yapı Analizi: Şedaraban, Re’de Hicaz dörtlüsü ile başlar; Sol diyez derinlik katar. Sol diyez’de Rast beşlisi eklenir. Genişleme “Neva” (tiz Re) perdesindedir.
- Duygu ve Etki: Aşkla güzelleşmek, hüzün.
- Kullanım Alanı: Şarkılar, saz eserleri.
- Tarihsel Bağlam: Osmanlı’da geliştirilmiş.
- Örnek Ses: “Bâde-i Vuslat İçilsin” (Zeki Müren)
40. Suzidilara Makamı
- Teknik Yapı:
- Dizi: Sol (Rast) – La (Dügâh) – Si bemol (Segâh) – Do diyez (Hicaz) – Re (Neva) – Mi (Hüseyni) – Fa (Acem) – Sol (Gerdaniye).
- Karar Sesi: Sol (Rast).
- Güçlü Sesi: Re (Neva).
- Seyir: İnici-çıkıcı. Melodi hem Sol’dan çıkar hem tizden iner.
- Dörtlü: Hicaz dörtlüsü: Sol-La-Si bemol-Do diyez.
- Beşli: Nikriz beşlisi: Do diyez-Re-Mi-Fa-Sol.
- Yapı Analizi: Suzidilara, Sol’da Hicaz dörtlüsü ile başlar; Do diyez ilahi bir ton katar. Do diyez’de Nikriz beşlisi eklenir. Genişleme “Gerdaniye” (tiz Sol) perdesindedir. III. Selim’in özgün bir makamıdır.
- Duygu ve Etki: İlahi aşk, huzur.
- Kullanım Alanı: Saz eserleri, şarkılar.
- Tarihsel Bağlam: III. Selim tarafından oluşturulmuş.
- Örnek Ses: “Suzidilara Peşrev” (III. Selim)
